طراحی سایت

 زندگی همچون بادکنکی است در دستان کودکی

که همیشه ترس از ترکیدن آن لذت داشتن آن را از بین میبرد . . .  

 

روشهایی برای بهبود نوشتن

 

 اهمیت نوشتن ونیاز به صحیح نوشتن در ایجاد ارتباط با دیگران بر کسی پوشیده نیست . در همین ارتباط از ابتدای آموزش رسمی خواندن و نوشتن به کودکان مان می آموزیم که چگونه بنویسند و چه اقداماتی در این باره انجام بدهند تا بتوانند آموخته های خود را در موقعیت های مختلف به کار گیرند . مهمترین ماده ی درسی که این وضعیت را بر عهده دارد املای فارسی است . املا در لغت به معنی بر کردن و بر سر جمع گفتن و تقریر کردن مطلبی برای دیگران است .

 زندگی همچون بادکنکی است در دستان کودکی

که همیشه ترس از ترکیدن آن لذت داشتن آن را از بین میبرد . . .  

 

روشهایی برای بهبود نوشتن

 اهمیت نوشتن ونیاز به صحیح نوشتن در ایجاد ارتباط با دیگران بر کسی پوشیده نیست . در همین ارتباط از ابتدای آموزش رسمی خواندن و نوشتن به کودکان مان می آموزیم که چگونه بنویسند و چه اقداماتی در این باره انجام بدهند تا بتوانند آموخته های خود را در موقعیت های مختلف به کار گیرند . مهمترین ماده ی درسی که این وضعیت را بر عهده دارد املای فارسی است . املا در لغت به معنی بر کردن و بر سر جمع گفتن و تقریر کردن مطلبی برای دیگران است .

 

مراحل یادگیری نوشتن:

 1.حرف نویسی و کلمه نویسی

2.املا نویسی

 3.کلمه سازی

 4.جمله نویسی و انشا

مراحل آموزش نوشتن:

 1.آموزش نوشتن غیر فعال:رونویسی

 2.آموزش نوشتن نیمه فعال:املا

 3.آمزش نوشتن فعال پایه یک:کلمه سازی

 4.آموزش نوشتن فعال پایه دو (جمله سازي )

 5.آموزش نوشتن فعال:انشا و انواع آن

-آموزش رو نویسی

مرحله اول:

شناخت و تولید اشکال مشابه حروف،دانش آموزان این مسایل را می آموزند: نوشتن از راست به چپ،بالا به پایین،پایین به بالا،نوشتن حروف انحنا یا نیم دایره،نوشتن حروف مورب از بالا به پایین،نوشتن نقطه و سر کج.

مرحله دوم:

شناخت و تولید حروف الفبای فارسی.

 -آموزش املا به معنی توانایی جانشین کردن صحیح نوشتاری حروف ،کلمات و جمله ها به جای صورت آوایی آنهاست.دانش آموزان هنگام نوشتن املا» بايد نکاتي را در باره صداهايي که بوسيله معلم در قالب کلمات و جمله ها بر زبان جاري مي شود رعايت نمايند :

الف) صداها را خوب بشنوند ،کلمه را کاملا» تشخيص داده و درک کنند.

ب) کلمات را خوب تشخيص دهند آنها را به خاطر بياورند و تصوير آنها را مجسم کنند و همچنين کلمه صحيح را در ذهنشان بازشناسي کنند.

ج) کلمات را درست بنويسند ، حروف سازنده کلمه را صحيح بنويسند و کلمه را به درستي بازنويسي کنند واز توالي حروف به صورت مناسب استفاده کنند .

اشکالات املا»ئي دانش آموزان که از ديدگاه زبان شناختي بر اثر اشکالات رسم الخطي ، تاثير لهجه و گويش محلي دانش آموزان و فرايندهاي آوايي حذف ، تبديل ، افزايش و قلب به وجود مي آيند از ديدگاه روان شناختي از موارد زير سرچشمه مي گيرند :

 الف) ضعف در حساسيت شنوايي ، مثال : ژاله -  جاله ،  

ب) ضعف در حافظه شنوايي ، مثال جا انداختن کلمات ،

  ج) ضعف در حافظه ديداري ، مثال حيله - هيله ،

 د) ضعف در حافظه توالي ديداري ، مثال مادر – مارد

  ه) قرينه نويسي ،

 و) وارونه نويسي

 ز) عدم دقت ، مثال : گندم - کندم ،

 ح)نارسا نويسي ، مثال رستم - رسم

نظام نوشتاری فارسی به جهت ویژگی ها و خصوصیات خاص خود از جمله حروف مختلف در مقابل یک صدا،دندانه ،نقطه و اتصال و انفصال.... نیازمند توجه خاص برای آموزش نوشتن (املا) می باشد.

املا نیز همانند درس های دیگر دارای دو بعد می باشد:

 الف- بعد آموزشی             ب-   بعد آزمونی

بعد آموزشی املا در کلاس ها کمتر مورد توجه معلمان است وتاکید عمده آنها بر آزمون املا است. این مشکل از این ناشی می شود که به  روش های آموزشی املا در کتاب های مراکز تربیت معلم به صورت گذرا اشاره شده است، ودر دوره های آموزشی معلمان نیز به آموزش املا توجه نشده است.

تعریف املا:  ((املا به معنی جانشین ساختن صحیح صورت نوشتاری کلمات حروف به جای صورت آوای آنهااست. )) (زند , 1378 ص 149 )

اهداف درس املا در دوره ی ابتدایی :

 1 ـ آموزش صورت صحیح نوشتاری کلمه ها و جمله های زبان فارسی (آموزش شیوه نگارش حروف وکلمات)

 2 ـ تشخیص اشکالات املایی دانش آموزان و رفع آنها

 3 ـ تمرین آموخته های نوشتاری دانش آموزان در رو نویسی.

 4-  آموزش نوشتن کلماتی که مورد احتیاج دانش آموز است

 5-  ارزشیابی از آموخته های دانش آموزان

 6 - افزایش خزانه لغات دانش آموزان

 با توجه به اهداف در یاد گیری املا ی  یک کلمه سه عامل موثرمی باشد :

 الف- شنیدن             ب- دیدن وتجسم ذهنی کلمه               ج- نوشتن کلمه

باتوجه به این سه عامل زمانی دانش آموز کلمه را به درستی خواهد نوشت که آن کلمه را خوب بشنود , بتواند در ذ هن خود آن را تجسم کند و در نهایت کلمه را بنویسد (حرکتی)

 در زیر توالی آن توضیح داده می شود:

 الف – شنیدن کلمه            تشخیص دقیق کلمه                            تدراک کلمه

ب- تشخیص کلمه           یادآوری و مجسم ساختن تصاویر             بازشناسی کلمه صحیح در ذهن

ج- نوشتن درست کلمه     نوشتن صحیح حروف سازنده کلمه      بازنویسی کلمه و توالی مناسب آنها

 بطور خلاصه مدل نگارش کلمات دراملا عبارت از:

 الف ) ادراک کلمه                      ب) باز شناسی کلمه           ج) باز نویسی کلمه

هر یک از این توالی در مدل، مربوط به یک یا چند فرآیند ذهنی است، ادراک کلمه مربوط به حافظه شنیداری و تمیز شنیداری است . بازشناسی کلمه مربوط به حافظة دیداری وتوالی دیداری است. و باز نویسی کلمه مربوط به حافظه حرکتی است. بررسی نقادانه برنامة درسی املا در دورة ابتدایی مؤید این نکته است که برنامه های درسی تنها برباز نویسی محدود بوده و دو بعد دیگر چندان مورد توجه نیست لذا برنامه های درسی املا از وجه آموزشی به وجه آزمونی تبدیل شده است .

برنامة درسی مبتنی بر این مدل که هر سه رکن را شامل شود . براساس الگوی زير معرفی می شود : الگوی برنامة درسی املا

1-   انتخاب متن املا و نوشتن آن روی تخته کلاس و خواندن آن توسط دانش آموزان

 2- پاک کردن متن از تخته و قرائت آن توسط معلم ونوشتن آن توسط دانش آموزان

 3-تصحیح املا به صورت گروهی (( توسط خود دانش آموزان ))

 4- استخراج فهرست خطاهای دیکته ای

 5-  تمرین , توضیح و آموزشی بر مبنای عمده ترین غلطهای املایی , توضیح اینکه غلطهای املایی هر جلسه مبنای آموزشی برای جلسه بعدی املا قرار می گیرد .

مهمترین محاسن این الگو عبارت از:

 1- توجه به بعد آموزشی املا ، چون در مراحل پنجگانه بالا هدف آزمون نیست .

 2- انعطاف پذ یری در متن املا

 3-توجه به سه رکن برنامه درسی املا از طریق دیدن متن , خواندن آن و بازشناسی و یاد آوری

 4- کاهش مشکلات و خطاهای دیکته ای دانش آموزان , بتدریج با اجرای کامل برنامه

 5- کاهش اضطراب و ترس دانش آموزان از برنامه های درسی دیکته

 6-ایجاد اعتماد به نفس در دانش آموزان برای نگارش کلمات

 7-چون خطاهای دیکته ای توسط خود دانش آموزان با راهنمایی معلم استخراج می شوند . لذا دانش آموزان در رفع آن مصمم می شوند. برای درست نویسی کلمه لازم است که دانش آموز بتواند کلمه را بدرستی بخواند و تلفظ آن را بدرستی یاد بگیرد ،تا آن را درک نماید. نوشتن متن املا و خواندن آن توسط معلم و دانش آموزان کلاس در بازشتاسی و حافظه دیداری برای بازخوانی کلمه بسیار مؤثر می باشد . چون الگو بر پایه آموزش املا طراحی شده است لذا توصیه می شود که از نمره دادن به دانش آموزان خودداری شود و ارزشیابی از کمی و عددی به کیفی تغییر یابد . واین فرآیند تا زمانی ادامه یابد که غلط های املایی به حداقل برسد. نمره دادن به املا بر اساس این الگو تنها در املای امتحانی پیشنهاد می شود . نکتة قابل توجه دیگر کلاس بایستی از حالت سنتی خود به کارگاه آموزشی تبدیل شود و همة فراگیران در نقش یاد گیرنده و یاد دهنده باشند وتعامل های بین فردی گسترش یابد . برای قرائت متن املا با توجه به اینکه متن چندین بار خوانده شده و توضیحاتی توسط معلم بر آن داده شده است . توصیه می شود هر بند از متن املا فقط دوبار تکرار شده و مدت زمان تقریر متن حداکثر 25 دقیقه باشد ،

حداکثر متن املا در هر جلسه بر اساس توان دانش آموزان و نوع متن از لحاظ دشواری کلمات و عبارات، متغیر می باشد . ولی به جهت هماهنگی مقدار متن املا در پایه های مختلف بدین شرح پیشنهاد می شود :

 1-برای کلاس اول ابتدایی – در نیمسال اول 8 جمله حداکثر 35 کلمه ودر نیمسال دوم 10 جمله حداکثر 40 کلمه

 2-برای کلاس دوم ابتدایی حد اکثر10 سطر حدود 100 کلمه

3-برای کلاس سوم ابتدایی حداکثر 12 سطر حدود 120 کلمه

 4- برای کلاس چهارم و پنجم ابتدایی  حداکثر 15 سطر حدود 150 کلمه

 انواع روش هاي آموزش املا

 ۱- املا به صورت گروهی :به این شکل که بچه ها را به گروههای ۵ یا ۶ نفره تقسیم می کنیم و در هر گروه هر خط را یک نفر از اعضای گروه می نویسد و در انتها نمره گروهی می دهیم و آن املا در پوشه کارها قرار می گیرد .

 ۲-هر گروه یک متن املا با کمک تمام اعضای گروه خود می نویسد و ما املای همه گروهها را جمع آوری کرده و می خوانیم و سپس با بهترین متن یک املا به کل کلاس می گوییم و یا از هر گروه یک پاراگراف انتخاب کرده و املائ تلفیقی تهیه کرده و به کل کلاس می گوییم در این صورت متن املا را بچه ها تهیه کرده اند .

 ۳- بچه ها را گروه بندی می کنیم و سپس هر گروه یک متن املا را می نویسد و برای گروه دیگر می خواند تا آن گروه بنویسد که املاي گروه به گروه نام دیگر این املا است .

 ۴- در روشی دیگر ۱۰ کلمه ی مهم از درس انتخاب می کنیم و از بچه ها در گروهها می خواهیم که هر کدام جمله ای را در ارتباط با درس بنویسند و از کلمات مهم مورد نظر استفاده کنند و هر گروه جملات خود را در کنار هم گذاشته و یک متن کوتاه و زیبا بسازند .

 ۵-در مواقعی که شاگردی ضعیف است و در  املا پیشرفت چندانی ندارد می توان در هنگام املا دانش آموز ضعیف را کنار دانش آموز قوی نشاند تا بعضی از لغات را که برایش مشکل است با مشورت بنویسد در نتیجه دانش آموز ضعیف هم آن لغات را به خوبی به ذهن می سپارد و هم با افت نمره مکرر مواجه نمی شود . البته این روش نباید مکرر و همیشگی باشد .

 ۶- در هنگام تصحیح املا معلم شکل صحیح لغات را نمی نویسد و دانش آموز خودش لغت صحیح را از کتاب پیدا می کند و بعد ما به آن نمره می دهیم یعنی ابتدا دور کلمات اشتباه خط می کشیم و صحیح آن را بچه ها می نویسند و ما به صحیح نوشتن مجدد آن ها نمره می دهیم .

 ۷- روش دیگر این است که معلم متن املا را از قبل برای بچه ها بخواند ولی بچه ها چیزی ننویسند و فقط گوش کنند .

 ۸- بعد از املا هم متن املا دوباره خوانده شود تا چنانچه دانش آموزی کلمه ای را ننوشته بتواند آن را بنویسد .

 ۹- در روش دیگر می توان به صورت شفاهی املا گفت تا فرا گیران لغات مهم آن را در هوا هجی کنند و بنویسند .

 ۱۰ - نوع دیگر املا می تواند چنین باشد که هر فراگیر لغاتی را که خوانده می شود  پشت لباس فرد جلو یی بنویسد و دانش آموز جلویی از حرکت انگشت فرد عقبی بتواند لغات را بفهمد و بنویسد که این یک نوع بازی و املا است .

 ۱۱-در روش دیگر به بچه ها می گوییم روز نامه با خود به کلاس بیاورند و لغات را ببرند و از لغات بریده شده یک بند املا برای ما درست کنند و بر روی ورقه بچسبانند (این روش می تواند به صورت گروهی هم انجام پذیرد .

 ۱۲- می توان املایی را به صورت پلی کپی بدون نقطه یا بدون تشدید و یا به صورت لغات ناقص به دانش آموزان داد تا آن ها در جای مناسب نقطه یا تشدید بگذارند یا کلمه ی ناقص را کامل کنند .

 ۱۳- روش دیگر املا می تواند به صورت تصویری باشد به این صورت که یک تصویر به فراگیران نشان می دهیم و از آنان می خواهیم که نام آن را بنویسند .

 ۱۴-املای تقویت حافظه : بدین صورت که معلم متنی را روی تخته می نویسد و سپس متن را برای دانش آموزان می خواند و سپس روی نوشته هایش را پرده می کشد و بچه ها باید هر آنچه از متن فهمیده اند را بنویسند . سپس معلم پرده را از روی نوشته ها کنار می زند و بچه ها متن خود را با متن تخته مقایسه می کنند و به خود امتیاز می دهند .

 ۱۵- روش دیگر می تواند استفاده از آینه باشد . به این ترتیب که کلمات را بر عکس بنویسیم و بچه ها با آینه درست آن ها را ببینند و بنویسند و یا صحیح آن ها را بخوانند .

 ۱۶-املای آبکی :روش دیگر استفاده از آب و حیاط مدرسه است . در این روش بچه ها کلماتی را که معلم می گوید (به صورت انفرادی ) با آب پاش يا سرنگ روی زمین می نویسند .

 ۱۷ روش دیگر در تصحیح املا این است که فرا گیران با شکل صحیح غلط هایشان جمله بسازند و یا از لغات مهم ومشکل درس جمله بسازند .

 ۱۸- کلمات مهم یا مشکل درس را با خمیر بازی درست کنند .

 ۱۹-با کلمات مشکل هم خانواده یا هم معنی درست کنند .

 ۲۰-برای جلو گیری از ایجاد عادت در شنیدن صدای معلم  ، آموزگار از همکار خود بخواهد تا گاهی اوقات متن املا را برای فراگیرانش بخواند.

۲۱- دانش آموزان می توانند برای اولیای خود یا هر فرد با سواد دیگر در خانه املا بگویند و آن املا را تصحیح کنند تا تمرین و تکرار بیشتری برایشان باشد .

 ۲۲-روش قبل را می توانند برای هم کلاسی های خود نیز انجام دهند.

 ۲۳- دانش آموزانی که والدین بی سواد دارند می توانند صدای خود را ضبط کنند و سپس از نوار کاست املا بنویسند .

 ۲۴- معلم لغاتی را بر روی مقوا می نویسد و آن را به تخته نصب می کند و زمان کوتاهی وقت می دهد تا فراگیران کلمات را به دقت نگاه کنند سپس مقوا را برداشته و بچه ها هر چند تا کلمه که در ذهنشان مانده می نویسند و سپس معلم به صحت و دقت فراگیران وتعداد لغاتی که نوشته اند نمره می دهد .

 ۲۵- روش دیگر نوشتن املا با گچ کف حیاط مدرسه است که این کار می تواند هم انفرادی و هم گروهی انجام پذیرد .(البته برای آموزش نظافت به فرا گیران باید حیاط مدرسه به صورت گروهی تمیز شود. ) معلم می تواند املا را بر روی چندین  کارت بنویسد و این کارتها را بین گروهها تقسیم کند تا تمام گروهها کارتها را ببینند و سپس کارتها را جمع کرده و املا بگوید . لازم به ذکر است که این روشها پیشنهادی بوده و نباید هیچ روشی بیش از حد و به صورت تکراری در کلاس استفاده شود چون ارزش آموزشی خود را از دست می دهد و فراموش نکنیم که هدف ما از املا آموختن است نه مچ گیری از دانش آموزان .                           

 

منبع: کتاب اختلالات دیکته نویسی مصطفی تبریزی